TRABİS Nedir? Türkiye Alan Adı Yönetim Sistemi Rehberi

Bir .com.tr alan adı almak veya mevcut alan adınızı sorgulamak için araştırma yaparken mutlaka “TRABİS” ifadesiyle karşılaşmışsınızdır. Peki TRABİS tam olarak nedir, ne işe yarar ve sizi nasıl etkiler? Bu yazıda TRABİS’i teknik jargon olmadan, pratik bir bakış açısıyla açıklıyoruz.

TRABİS Nedir?

TRABİS, TR Ağ Bilgi Sistemi‘nin kısaltmasıdır. Türkiye’deki tüm .tr uzantılı alan adlarının kayıt, yönetim, sorgulama ve transfer işlemlerinin yürütüldüğü merkezi veritabanı ve yönetim platformudur.

Kısaca şöyle tanımlayabilirsiniz: Türkiye’de bir alan adı almak istediğinizde arka planda her şeyi düzenleyen sistemin adıdır TRABİS. Alan adınızın kime ait olduğu, ne zaman alındığı, ne zaman sona ereceği ve hangi isim sunucularını kullandığı gibi tüm bilgiler TRABİS veritabanında saklanır.

TRABİS’i Kim Yönetiyor?

TRABİS, Türkiye’nin .tr alan adı yönetim otoritesi olan NIC.tr tarafından işletilmektedir. NIC.tr ise ODTÜ Bilişim Enstitüsü bünyesinde faaliyet göstermektedir. Uluslararası alanda ICANN’ın Türkiye temsilcisi konumundadır.

ASO gibi yetkili kayıt kuruluşları (registrar) TRABİS üzerinden NIC.tr’ye bağlanır ve alan adı işlemlerini bu sistem aracılığıyla gerçekleştirir. Yani siz ASO panelinden bir .com.tr alan adı aldığınızda, bu bilgi TRABİS’e işlenir ve resmiyet kazanır.

TRABİS Ne İşe Yarar?

TRABİS birkaç temel işlevi bir arada yerine getirir:

• Alan adı kaydı: Yeni .tr alan adlarının sisteme işlenmesi ve sahiplik bilgilerinin tutulması.
• WHOIS sorgulama: Bir .tr alan adının kime kayıtlı olduğunu, bitiş tarihini ve isim sunucularını sorgulayabilirsiniz. TRABİS’in WHOIS arayüzü üzerinden bu bilgilere ulaşmak mümkündür.
• Alan adı yönetimi: DNS ayarları, isim sunucusu değişikliği, sahip bilgisi güncellemesi gibi işlemler TRABİS üzerinden yürütülür.
• Transfer yönetimi: Bir .tr alan adının bir registrar’dan diğerine geçişi TRABİS aracılığıyla kontrol edilir.
• Uyuşmazlık çözümü: Alan adı ihlali veya marka uyuşmazlıklarında TRABİS kayıtları resmi referans kaynağıdır.

TRABİS ve WHOIS: Alan Adı Sorgulama

TRABİS’in en sık kullanılan özelliği WHOIS sorgulamasıdır. Herhangi bir .tr alan adının durumunu öğrenmek için TRABİS WHOIS aracına alan adını girmek yeterlidir. Sonuçlarda şu bilgiler yer alır:

• Alan adı sahibinin adı ve iletişim bilgileri (gizlilik koruması açık değilse)
• Kayıt tarihi ve bitiş tarihi
• Alan adının mevcut durumu (aktif, süresi dolmuş vb.)
• Kullanılan isim sunucuları (nameserver)
• Kayıt kuruluşu (registrar) bilgisi

Bu bilgiler özellikle satın almak istediğiniz bir alan adının müsait olup olmadığını veya kimin üzerinde kayıtlı olduğunu araştırırken büyük işe yarar.

TRABİS Kayıt Sürecinde Nasıl Devreye Girer?

Bir .tr alan adı aldığınızda süreç şöyle işler:

1. ASO panelinden alan adı talebini oluşturursunuz.
2. ASO, yetkili registrar sıfatıyla bu talebi TRABİS sistemine iletir.
3. TRABİS alan adının müsait olup olmadığını kontrol eder.
4. Belge gerektiren uzantılarda (.av.tr, .dr.tr gibi) belgeler NIC.tr tarafından TRABİS üzerinden incelenir.
5. Onay verildiğinde alan adı TRABİS veritabanına işlenir ve aktif hale gelir.

Tüm bu süreç sizin için arka planda otomatik olarak yürür. ASO panelinden “Kayıt Et” butonuna bastığınızda TRABİS ile olan iletişim perde arkasında gerçekleşir.

TRABİS ile Doğrudan Muhatap Olmanız Gereken Durumlar

Çoğu işlemi ASO üzerinden yürütebilirsiniz. Ancak bazı özel durumlarda TRABİS veya NIC.tr ile doğrudan muhatap olmanız gerekebilir:

• .edu.tr ve .gov.tr başvuruları: Bu uzantılar yalnızca NIC.tr üzerinden yönetilir, registrar aracılığıyla kayıt yapılamaz.
• Alan adı uyuşmazlık çözümü: Marka ihlali veya haksız kayıt gibi durumlarda NIC.tr’nin uyuşmazlık çözüm mekanizmasına başvurulur.
• Sahip bilgisi güncelleme sorunları: Bazı özel durumlarda NIC.tr ile doğrudan yazışma gerekebilir.
• WHOIS gizlilik talebi: .tr alan adlarında WHOIS gizliliği NIC.tr politikalarına tabidir.

TRABİS’e Nasıl Erişilir?

TRABİS’in genel kullanıma açık WHOIS sorgulama aracına trabis.org.tr veya nic.tr adresleri üzerinden erişilebilir. Yetkili kayıt kuruluşları ise TRABİS’in ayrı bir API ve yönetim arayüzüne sahiptir; bu arayüz yalnızca akredite registrar’lar tarafından kullanılabilir.

Sonuç

TRABİS, Türkiye’deki tüm .tr alan adlarının kaydedildiği, sorgulandığı ve yönetildiği merkezi sistemdir. NIC.tr tarafından işletilen bu platform, ASO gibi yetkili kayıt kuruluşları aracılığıyla sizinle bağlantı kurar. Günlük kullanımda TRABİS ile doğrudan muhatap olmanız gerekmez; ancak bir .tr alan adının geçmişini araştırmak, sahiplik bilgisini sorgulamak veya uyuşmazlık süreçlerini yönetmek istediğinizde TRABİS’in ne olduğunu bilmek size büyük avantaj sağlar.