TRABİS Nedir? .tr Alan Adı Sorgulama ve Yönetim Rehberi

TRABİS Nedir?

TRABİS, TR Ağ Bilgi Sistemi‘nin kısaltmasıdır. Türkiye’deki tüm .tr uzantılı alan adlarının — .com.tr, .net.tr, .org.tr, .av.tr, .bel.tr ve diğerleri — kayıt, tahsis, yönetim, sorgulama ve transfer işlemlerinin yürütüldüğü merkezi resmi sistemdir.

TRABİS; .tr uzantılı internet alan adı sisteminin ve buna ait merkezi veritabanının işletilmesine, rehberin oluşturulmasına, güncellenmesine ve alan adı başvuru işlemlerinin gerçek zamanlı olarak yapılmasına imkân veren sistemdir.

Kısaca: Türkiye’de bir .tr alan adı alındığında, yenilendiğinde veya transfer edildiğinde bu bilgi TRABİS’e işlenir ve resmiyet kazanır.

TRABİS Ne Zaman Kuruldu? NIC.tr ile Farkı Nedir?

Türkiye’de .tr alan adı yönetimi uzun yıllar boyunca ODTÜ bünyesindeki NIC.tr tarafından yürütüldü. 14 Eylül 2022 itibarıyla bu yapı tamamen değişti. Artık .tr uzantılı alan adlarının yönetimi, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından işletilen TRABİS üzerinden gerçekleştiriliyor.

İki sistem arasındaki en kritik farklar şunlardır:

• Yönetim değişikliği: NIC.tr (ODTÜ) → TRABİS (BTK). Artık alan adı yönetimi üniversite bünyesinden çıkıp devlet kurumuna geçti.
• .com.tr artık belgesiz alınabiliyor: Eski sistemde .com.tr için belge zorunluluğu vardı. TRABİS’in devreye girmesiyle .com.tr, .net.tr ve .org.tr gibi uzantılar için belge zorunluluğu kaldırıldı.
• Sahiplik kayıt altına alındı: Eski sistemde .tr alan adı kaydını yapanların bilgileri veritabanında kayıt altına alınmıyordu. TRABİS ile birlikte alan adı kaydını yapanların bilgileri artık sistem üzerinde kayıt altına alınıyor.
• Alan adı satışı mümkün hale geldi: Eski sistemde .tr uzantılı alan adı kullanıcılarının alan adı satışı ve devri yasaktı. TRABİS ile birlikte bu işlemleri yapmak mümkün hale geldi.
• Gerçek zamanlı kayıt: Başvurular anlık olarak işleme alınır; eski sistemdeki manuel inceleme süreçleri büyük ölçüde ortadan kalktı.

TRABİS’i Kim Yönetiyor?

TRABİS, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) bünyesinde faaliyet göstermektedir. Merkezi Ankara’dadır ve 14 Eylül 2022’de resmi olarak kurulmuştur. Sistem adresi trabis.gov.tr‘dir.

Uluslararası alanda Türkiye’nin .tr ülke kodu üst düzey alan adının (ccTLD) resmi yönetim otoritesi olarak tanınmaktadır. ICANN’ın Türkiye muhatabıdır.

TAKIL ve TAKAL Nedir? (TRABİS’in Getirdiği Yeni Kavramlar)

TRABİS ile birlikte alan adı tahsis sürecine iki yeni kavram girdi:

• TAKIL (Tahsis Kilidi): Alan adının transfer, devir veya silme gibi işlemlere karşı kilitlendiği durumdur. Yetkisiz değişikliklere karşı koruma sağlar. Alan adınızın güvende olması için TAKIL’ın açık tutulması önerilir.
• TAKAL (Tahsis Kalıcı Kilidi): Daha güçlü bir kilit türüdür. TAKAL aktifken alan adı üzerinde hiçbir devir veya silme işlemi yapılamaz. Özellikle kurumsal ve yüksek değerli alan adlarında ek güvence sunar.

Her iki kilit de TRABİS’e bağlı yetkili kayıt kuruluşu (ASO gibi) aracılığıyla yönetilir.

TRABİS Ne İşe Yarar? Temel Fonksiyonları

TRABİS’in sunduğu hizmetler birkaç ana başlıkta özetlenebilir:

• Alan adı kaydı: Yeni .tr alan adlarının sisteme işlenmesi ve sahiplik bilgilerinin tutulması. Belgesiz uzantılarda “ilk gelen ilk alır” kuralı geçerlidir; başvurunun TRABİS’e ulaştığı zaman damgası esas alınır.
• WHOIS sorgulama: Bir .tr alan adının kime kayıtlı olduğunu, bitiş tarihini ve isim sunucularını sorgulamak için kullanılır. trabis.gov.tr üzerinden herkes tarafından ücretsiz erişilebilir.
• Alan adı yönetimi: DNS değişikliği, isim sunucusu güncellemesi, sahip bilgisi düzenlemesi gibi işlemler TRABİS altyapısı üzerinden yürütülür.
• Transfer yönetimi: Bir .tr alan adının bir kayıt kuruluşundan diğerine geçişi TRABİS kontrolünde gerçekleşir.
• Uyuşmazlık çözümü: Marka ihlali veya haksız kayıt davalarında TRABİS kayıtları resmi referans belgesidir.

TRABİS ile Alan Adı Kayıt Süreci Nasıl İşler?

Siz bir .tr alan adı almak istediğinizde TRABİS arka planda şu adımları yönetir:

1. Başvuru iletilir. ASO gibi yetkili bir kayıt kuruluşu üzerinden alan adı talebinizi oluşturursunuz.
2. TRABİS müsaitliği kontrol eder. Sistem, alan adının başka biri tarafından alınıp alınmadığını gerçek zamanlı olarak kontrol eder.
3. Tahsis yapılır. Belgesiz uzantılarda (.com.tr, .net.tr gibi) başvuru anında onaylanır. Belgeli uzantılarda (.av.tr, .dr.tr gibi) belgeler incelendikten sonra onay verilir.
4. Kayıt işlenir. Alan adı TRABİS veritabanına işlenir, sahiplik bilgileriniz sisteme kaydedilir.
5. WHOIS güncellenir. Kısa süre içinde alan adı ve sahip bilgisi WHOIS sorgulamalarında görünür hale gelir.

Tüm bu süreç sizin için perde arkasında yürür. web.aso.com.tr üzerinden yalnızca alan adınızı seçip ödemenizi yapmanız yeterlidir; TRABİS ile tüm teknik entegrasyon ASO tarafından sağlanır.

TRABİS ile Doğrudan Muhatap Olmanız Gereken Durumlar

Günlük alan adı işlemlerinizin tamamını ASO paneli üzerinden yapabilirsiniz; TRABİS ile doğrudan ilgilenmenize gerek yoktur. Ancak bazı istisnai durumlarda sisteme doğrudan başvurmak gerekebilir:

• .gov.tr ve .edu.tr başvuruları: Bu uzantılar yalnızca devlet kurumları ve üniversiteler için ayrılmıştır; kayıt kuruluşları aracılığıyla değil, doğrudan BTK/TRABİS üzerinden başvurulur.
• Alan adı uyuşmazlık çözümü: Marka ihlali veya haksız kayıt şikâyetleri TRABİS bünyesindeki uyuşmazlık çözüm mekanizmasına taşınır.
• Kayıt kuruluşu olmak: TRABİS’e akredite kayıt kuruluşu (registrar) olmak isteyenler trabis.gov.tr üzerinden başvurabilir.

TRABİS ile NIC.tr Farkı — Özet Tablo

Sonuç

TRABİS, Türkiye’deki tüm .tr alan adlarının yönetildiği resmi devlet sistemidir. 2022’de NIC.tr’nin yerini alan bu yapı; .com.tr’de belge zorunluluğunu kaldırarak, alan adı devrini mümkün kılarak ve sahiplik kayıtlarını şeffaf hale getirerek Türkiye’nin alan adı ekosistemini köklü biçimde modernize etti. Günlük kullanımda TRABİS ile doğrudan muhatap olmanıza gerek yoktur — web.aso.com.tr üzerinden yapacağınız tüm .tr alan adı işlemleri TRABİS’e otomatik olarak iletilir.